Isu tarikh 5 Jun 2026 di Negeri Sembilan perlu dilihat dalam kerangka undang-undang perlembagaan, bukan sekadar perkembangan politik. Ia melibatkan persoalan asas: sama ada Dewan Undangan Negeri (DUN) masih berfungsi secara sah jika gagal bersidang dalam tempoh yang ditetapkan oleh undang-undang.
Kerangka Undang-Undang
Dari sudut Perlembagaan Persekutuan, prinsip ini diperuntukkan di bawah Perkara 55(1) Perlembagaan Persekutuan, yang menetapkan bahawa mana-mana Parlimen atau Dewan Undangan Negeri tidak boleh dibiarkan tanpa persidangan melebihi tempoh enam bulan antara satu sidang dengan sidang berikutnya.
Bagi Negeri Sembilan secara khusus, peruntukan ini diperincikan dalam Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959, khususnya Fasal 22, yang mengawal perkara berkaitan pemanggilan, penangguhan dan pembubaran DUN. Prinsip utama yang terpakai ialah DUN mesti dipanggil bersidang dalam tempoh tidak melebihi enam bulan, bagi memastikan badan legislatif tidak terhenti fungsinya.
Kepentingan Had 6 Bulan
Had enam bulan ini bukan sekadar prosedur pentadbiran, tetapi merupakan mekanisme penting dalam sistem demokrasi berparlimen. Ia memastikan:
● kerajaan negeri sentiasa tertakluk kepada semakan DUN
● dasar dan perbelanjaan boleh diperbahaskan secara terbuka
● mandat kerajaan sentiasa boleh diuji dalam dewan
● prinsip “accountability to the legislature” terus berjalan
Tanpa sidang dalam tempoh ini, fungsi semak dan imbang akan terganggu secara langsung.
Implikasi Jika DUN Tidak Bersidang
Sekiranya DUN Negeri Sembilan gagal bersidang selepas tempoh 5 Jun 2026 (yang dikaitkan dengan tamatnya had enam bulan dari sidang terakhir), beberapa implikasi perlembagaan boleh timbul:
Pertama, ia boleh dianggap sebagai kegagalan mematuhi kehendak Perkara 55 Perlembagaan Persekutuan dan Fasal 22 Undang-Undang Tubuh Negeri Sembilan, yang mewujudkan persoalan tentang pematuhan perlembagaan.
Kedua, isu ini berpotensi dibawa ke mahkamah melalui proses semakan kehakiman (judicial review) bagi mendapatkan tafsiran undang-undang terhadap kegagalan memanggil sidang DUN.
Ketiga, dari sudut politik dan konvensyen Westminster, ketiadaan sidang bermaksud kerajaan tidak mempunyai ruang formal untuk diuji melalui undi percaya, perbahasan dasar, atau kelulusan peruntukan, sekali gus menjejaskan prinsip akauntabiliti eksekutif.
Peranan Institusi Negeri
Dalam struktur Negeri Sembilan, Yang di-Pertuan Besar mempunyai kuasa untuk memanggil, menangguh atau membubarkan DUN atas nasihat Menteri Besar seperti diperuntukkan dalam Fasal 22 Undang-Undang Tubuh Negeri. Jika kebuntuan berlaku, kuasa ini boleh menjadi mekanisme penyelesaian institusi untuk mengembalikan proses demokrasi ke landasan asal.
Kesimpulan
Isu 5 Jun 2026 bukan sekadar persoalan tarikh sidang, tetapi ujian terhadap pematuhan kepada Perkara 55 Perlembagaan Persekutuan dan Fasal 22 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959. Dalam sistem demokrasi berperlembagaan, keberkesanan kerajaan bukan hanya diukur melalui kuasa eksekutif, tetapi melalui kewujudan semakan legislatif yang berfungsi secara konsisten.